Chất lượng không khí những tháng đầu năm 2020.

Các hoạt động tự nhiên có thể làm tăng hàm lượng bụi tại một thời điểm và ở một không gian nào đó (như lốc, bão sa mạc, hoạt động núi lửa, các hiện tượng phân hủy, thối rữa xác động thực vật xảy ra thường xuyên trong tự nhiên, …). Tuy ô nhiễm không khí do thiên nhiên tạo ra về khối lượng là rất lớn nhưng thường phân bố trong một không gian rộng và khá đồng đều nên ít gây nguy hại. Các nguồn ô nhiễm nhân tạo nguy hiểm do rất dễ xảy ra hiện tượng cục bộ với nồng độ cao gây tác hại đến con người, sinh vật, của cải vật chất trong vùng ô nhiễm.

Nguồn gây ô nhiễm không khí khác nhau giữa thành thị và nông thôn. Tại khu vực thành thị, các nguồn đóng góp chính vào ô nhiễm không khí chủ yếu là hoạt động công nghiệp và giao thông vận tải.

Thống kê cho thấy, trong 3 tháng đầu năm, chất lượng không khí tại các đô thị có sự chênh lệch ở 3 miền. Khu vực đô thị miền Bắc có khá nhiều biến động, tại Hà Nội, Hạ Long, Việt Trì ghi nhận có các ngày giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ vượt giới hạn cho phép của QCVN 05:2013/BTNMT (trong đó nhiều ngày nhất là Hà Nội). Trong khi đó, khu vực đô thị miền Trung và miền Nam, giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ duy trì khá ổn định, nhiều khu vực có giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ nằm trong ngưỡng cho phép của của QCVN 05:2013/BTNMT (biểu đồ 1).

Biểu đồ 1. Giá trị thông số PM2.5 trung bình 24 giờ tại các đô thị trong thời gian từ 01/1/2020 đến 10/4/2020

Cùng với những ảnh hưởng bởi các nguồn phát thải, các yếu tố tự nhiên, những ảnh hưởng của dịch viêm đường hô hấp cấp COVID – 19 cũng đã tác động đến chất lượng không khí ở các khu vực. Tháng 4/2020 cùng với việc thực hiện chỉ thị 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Thực hiện các biện pháp cấp bách phòng, chống dịch COVID – 19, các hoạt động giao thương, sản xuất giảm thiểu hoặc dừng hoạt động cũng đã góp phần cải thiện chất lượng không khí tại nhiều khu vực đô thị trên cả nước. Kết quả quan trắc trong tháng 4/2020 cho thấy, nhiều đô thị trên cả nước có giá trị thông số PM2.5 trung bình 24 giờ nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 05:2013/BTNMT.

Tại 2 khu vực lớn là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh: Giá trị thông số PM2.5 trung bình 24 giờ trong thời gian từ 01/1 đến 10/4 so sánh cùng kỳ trong giai đoạn từ năm 2016 – 2020 cho thấy chất lượng không khí hiện tại có xu hướng cải thiện hơn, điều này thể hiện rõ trong giai đoạn từ cuối tháng 3 (cũng là thời gian thực hiện cách ly xã hội do đại dịch COVID – 19). Qua có có thể thấy rằng các nguồn phát thải từ hoạt động sản xuất, giao thông vận tải, công nghiệp… (các nguồn nhân tạo) có tác động không nhỏ đến chất lượng không khí (biểu đồ 2, biểu đồ 3).

Biểu đồ 2. Giá trị thông số PM2.5 TB24 giờ tại Hà Nội so sánh cùng kỳ từ ngày 01/1 đến 10/4 trong giai đoạn từ 2010 - 2020

Biểu đồ 3. Giá trị thông số PM2.5 TB24 giờ tại Tp. Hồ Chí Minh trong thời gian từ 01/1 đến 10/4 so sánh cùng kỳ trong giai đoạn từ năm 2016 – 2020

Theo diễn biến chất lượng không khí trong tháng 4/2020 tại một số đô thị (biểu đồ 4, biểu đồ 5) cho thấy: nhiều khu vực đô thị có giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ được duy trì ở mức độ cho phép của QCVN 05:2013/BTNMT. Tuy nhiên, tại Hà Nội vẫn ghi nhận một số ngày có giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ vượt so với quy định và chất lượng không khí ở mức kém (AQI từ 101 – 150).

Cụ thể là:

Biểu đồ 4. Diễn biến trung bình 24 giờ thông số PM2.5 tại một số đô thị tháng 4/2020

Biểu đồ 5: Diễn biến chỉ số AQI ngày tại một số đô thị tháng 4/2020

Tuần đầu tiên của tháng 4, chất lượng không khí ở các đô thị duy trì ở mức khá tốt.

Tuần thứ 2 tháng 4, mặc dù vẫn trong thời gian cách ly nhưng tại một số đô thị có một số ngày ghi nhận giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ tăng so hơn so với tuần đầu tiên của tháng 4, có thể do lượng phương tiện giao thông tăng lên kết hợp với tác động của thời tiết (không mưa, lặng gió, có sương mù).

Tuần thứ 3 của tháng 4, diễn biến chỉ số AQI duy trì ở mức tốt và trung bình, giá trị PM2.5 tiếp tục được duy trì ở mức độ ổn định. Tuy nhiên, vẫn còn khu vực ghi nhận giá trị PM2.5 trung bình 24 giờ vượt quá quy định và chỉ số AQI tại một số ngày ở mức kém (AQI từ 101 – 150).

Biểu đồ 5: Diễn biến giá trị trung bình 24 giờ thông số PM2.5 tại một số thành phố từ 13/4 đến 19/4/2020

Kết quả tính toán chỉ số chất lượng không khí (AQI) khoảng thời gian từ 13/4 đến 19/4 tại một số thành phố cho thấy: Tại các đô thị (Hạ Long, Việt Trì, Huế, Khánh Hòa, Tp Hồ Chí Minh), về cơ bản chất lượng không khí vẫn duy trì ở mức tốt và trung bình. Ngày 15/4 và 16/4 tại khu vực Hà Nội, chất lượng không khí được đánh giá ở mức kém (AQI từ 101 – 150) tuy nhiên  có xu hướng cải thiện trong những ngày kế tiếp. Tại thành phố Hồ Chí Minh, chất lượng không khí được đánh giá ở mức trung bình (AQI từ 51 – 100 từ ngày 13-16/4) và cũng có xu hướng cải thiện hơn trong các ngày kế tiếp (AQI từ 0 – 50) (biểu đồ 6).

Biểu đồ 6: Diễn biến chỉ số AQI ngày tại một số thành phố từ 13/4 đến 19/4

Các ngày cuối tháng 4/2020: Từ ngày 20 - 26/04, mặc dù việc thực hiện giãn cách xã hội đã được nới lỏng ở nhiều tỉnh thành tuy nhiên chất lượng không khí tại đa số các đô thị vẫn được duy trì ở mức khá tốt (biểu đồ 7, biểu đồ 8).

Biểu đồ 7: Diễn biến giá trị trung bình 24 giờ thông số PM2.5 tại một số thành phố từ ngày 20/4 – 26/4/2020

Biểu đồ 8: Diễn biến chỉ số AQI ngày tại một số thành phố từ 20/4 đến 26/4

Nhìn chung, chất lượng không khí chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có các hoạt động sản xuất, giao thông vận tải, xây dựng … điều này cũng có thể lý giải trong thời gian cách ly xã hội do dịch COVID - 19, khi các hoạt động sản xuất, giao thông,…bị hạn chế, làm cho chất lượng không khí có chiều hướng được cải thiện hơn. Do vậy, để có thể làm cho chất lượng không khí tốt hơn việc cải tiến các hoạt động sản xuất, sinh hoạt để làm giảm lượng khí thải phát sinh là việc làm vô cùng cần thiết.

Nguồn số liệu, biểu đồ sử dụng trong bài viết tham khảo từ:

Trần Hồng Côn, Đồng Kim Loan, 2009. Cơ sở Công nghệ xử lý khí thải. NXB Khoa học và kỹ thuật.

- Chất lượng không khí tại một số đô thị trong 03 tháng đầu năm và tuần 1 tháng 4 năm 2020, Ngày đăng: 11/04/2020 (http://vea.gov.vn/detail?$id=414, ngày truy cập 21/4/2020).

- Báo cáo chất lượng không khí từ 13/4 đến 19/4 năm 2020 Ngày đăng: 20/4/2020, (http://vea.gov.vn/detail?$id=451, ngày truy cập 21/4/2020).

- Chất lượng không khí từ 20/4 đến 26/4 năm 2020, Ngày đăng: 27/04/2020 (http://vea.gov.vn/detail?$id=492, ngày truy cập 28/4/2020).

- Chất lượng môi trường không khí tại một số đô thị trong tháng 4 năm 2020; Ngày đăng 5/5/2020 (http://vea.gov.vn/detail?$id=516; ngày truy cập 11/5/2020).